{"id":2992,"date":"2016-12-07T16:44:49","date_gmt":"2016-12-07T16:44:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.raisedbogs.ie\/maidir-leis-an-bportach-beo\/"},"modified":"2025-12-19T14:54:13","modified_gmt":"2025-12-19T14:54:13","slug":"maidir-leis-an-bportach-beo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.raisedbogs.ie\/ga\/maidir-leis-an-bportach-beo\/","title":{"rendered":"Maidir leis an bportach beo"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

F\u00e1ilte chuig an tionscadal athch\u00f3irithe portaigh aonair is m\u00f3 ar tugadh faoi riamh sa st\u00e1t. T\u00e1 An Portach Beo<\/strong> \u2013 Tionscadal Athch\u00f3irithe na bPortach Beo (LIFE14 NAT\/IE\/000032) \u2013 ar si\u00fal faoi l\u00e1thair ag 12 phortach thar 7 gcontae, a bhu\u00edochas do mhaoini\u00fa \u00f3 EU LIFE N\u00e1d\u00far & Bith\u00e9ags\u00falacht agus cabhair bhreise \u00f3n Roinn Tith\u00edochta, Rialtais \u00c1iti\u00fail agus Oidhreachta agus \u00f3n tSeirbh\u00eds P\u00e1irceanna N\u00e1isi\u00fanta agus Fiadh\u00falra. T\u00e1 an Portach Ardaithe Gn\u00edomhach i nGr\u00e9as\u00e1n SAC na h\u00c9ireann \u00e1 athch\u00f3iri\u00fa againn idir 2016 \u2013 2021.<\/p>\n

Tiocfaidh deireadh leis an tionscadail i m\u00ed na Nollag 2021. Ach mairfidh a oidhreacht mar go leanfaidh an Rialtas, i gcomhar leis an gCoimisi\u00fan Eorpach, den athch\u00f3iri\u00fa ar thailte m\u00f3na ar fud na t\u00edre.<\/p>\n

An aidhm a bh\u00ed le tionscadal na bPortach Beo na feabhas a chur ar bhreis agus 2,600 heicte\u00e1r de ghn\u00e1th\u00f3g th\u00e1bhachtach portaigh ardaithe, ag athbheochan gn\u00e1th\u00f3ige a thaca\u00edonn leis na c\u00e9adta de phlanda\u00ed agus speicis, mar aon le cuid mh\u00f3r de na hainmhithe, \u00e9in agus feithid\u00ed is neamhchoitianta in \u00c9irinn. Ach mar a tharla\u00edonn, t\u00e1 n\u00edos m\u00f3 n\u00e1 sin athch\u00f3irithe aige, leis an gcuid is m\u00f3 den obair athch\u00f3irithe d\u00e9anta idir 2018 \u2013 2020 agus breis agus 3,000 ha tugtha ar ais ina bheatha.<\/p>\n

Gn\u00e1th\u00f3ga s\u00e1rluachmhara bogaigh is ea na portaigh ardaithe at\u00e1 ag dul i l\u00e9ig go lean\u00fanach mar gheall ar ghn\u00edomha\u00edochta\u00ed daonna. T\u00e9ann siad siar breis agus 10,000 bliain agus ag tr\u00e1th den saol bh\u00ed siad ina gcoimpl\u00e9isc fhorleathana de bhogaigh ar fud chuid mh\u00f3r d\u2019\u00edsealchr\u00edoch l\u00e1ir na h\u00c9ireann ag cl\u00fadach 350,000 heicte\u00e1r tal\u00fan de r\u00e9ir meastach\u00e1in. Thar na m\u00edlte bliain, bh\u00ed siad fite fuaite i gcult\u00far agus i dtraidisi\u00fan na h\u00c9ireann, ach le meicni\u00fa na bainte m\u00f3na, an t-\u00e9ileamh ar mh\u00f3in \u00f3n earn\u00e1il ghairneoireachta agus \u00fas\u00e1id na m\u00f3na mar bhreosla chun leictreachas a ghini\u00faint, g\u00e9ara\u00edodh an m\u00ednt\u00edri\u00fa ar thailte m\u00f3na in \u00c9irinn chomh m\u00f3r agus go raibh gach portach ardaithe sa t\u00edr faoi thionchar draen\u00e1la, a bheag n\u00f3 a mh\u00f3r, agus cuid mh\u00f3r acu dam\u00e1istithe go do-athraithe agus go marfach. Gach a raibh f\u00e1gtha, bh\u00ed s\u00e9 dam\u00e1istithe, pollta, draen\u00e1ilte agus ag triom\u00fa amach. N\u00edl aon phortach nach raibh tionchar air ag an sle\u00e1n n\u00f3 an meais\u00edn.<\/p>\n

\"L\u00e9arsc\u00e1il<\/a>

An t-athr\u00fa at\u00e1 tagtha ar Phortach Chl\u00f3irthigh i gContae U\u00edbh Fhail\u00ed le 200 bliain anuas. Pic: Patrick Crushell. <\/em><\/p><\/div>\n

I ndeireadh na 1970\u00ed, th\u00e1inig borradh faoin tuiscint go raibh g\u00e1 le caomhn\u00fa a dh\u00e9anamh ar \u00e1r dtailte portaigh \u2013 r\u00f3mhall chun cuid mh\u00f3r de phortaigh m\u00f3ra ardaithe na h\u00c9ireann a sh\u00e1bh\u00e1il \u2013 ach in am le cuid de na cinn ghonta a bh\u00ed f\u00e1gtha a sh\u00e1bh\u00e1il. Th\u00e1inig an spreagadh \u00f3 Phortaigh Chl\u00f3irthigh, an R\u00e1ith\u00edn Mh\u00f3ir agus an Mhong\u00e1in in U\u00edbh Fhail\u00ed, agus iompa\u00edodh na staid\u00e9ir ina ngn\u00edomhartha.<\/p>\n

Bh\u00ed r\u00f3l ag na portaigh ardaithe, an NPWS, gn\u00edomhaireachta\u00ed st\u00e1it eile, NGOnna, daoine aonair, gr\u00fapa\u00ed, \u00fain\u00e9ir\u00ed tal\u00fan agus eagra\u00edochta\u00ed i s\u00e1bh\u00e1il chuid de na sampla\u00ed is bre\u00e1tha de ghn\u00e1th\u00f3g n\u00e1d\u00fartha portaigh ardaithe at\u00e1 ar domhan T\u00e1 siad chomh t\u00e1bhachtach sin go bhfuil 53 de na portaigh ardaithe sin roghnaithe agus ainmnithe faoin Treoir maidir le Gn\u00e1th\u00f3ga mar SACanna (Limist\u00e9ir Chaomhantais Speisialta) agus l\u00e1ithre\u00e1in Natura 2000.<\/p>\n

Is minic a thugtar foraois bh\u00e1ist\u00ed na h\u00c9ireann ar na portaigh bheo seo a bhfuil f\u00edorth\u00e1bhacht leo i dtaca le bith\u00e9ags\u00falacht, rial\u00fach\u00e1n tuilte agus rial\u00fa asta\u00edochta\u00ed carb\u00f3in. C\u00e9 nach gcl\u00fada\u00edonn portaigh agus tailte m\u00f3na ach 3% de dhromchla ioml\u00e1n an domhain, meastar go st\u00f3r\u00e1lann siad 30% de charb\u00f3n na hithreach agus a dh\u00e1 oiread carb\u00f3in leis na foraoiseacha go l\u00e9ir at\u00e1 ar domhan.<\/p>\n

FAOI BHR\u00da<\/p>\n

T\u00e1 st\u00e1das caomhnaithe na bportach faoi bhr\u00fa ard lean\u00fanach mar gheall ar ghn\u00edomha\u00edochta\u00ed \u00e9ags\u00fala talamh\u00fas\u00e1ide \u2013 go h\u00e1irithe \u00f3 bhaint \/s\u00e1bh\u00e1il na m\u00f3na agus an draen\u00e1il a th\u00e9ann leis. Meastar go bhfuil laghd\u00fa 99% tagtha ar an achar bunaidh de phortaigh ardaithe at\u00e1 ag f\u00e1s go gn\u00edomhach; agus n\u00edl ach 1,650ha den phortach ard \u2018sl\u00e1n\u2019 ar f\u00e9idir \u00e9 a rang\u00fa anois mar \u2018Phortach Ard Gn\u00edomhach\u2019 at\u00e1 beo.<\/p>\n

Mar sin, t\u00e1 g\u00e1 pr\u00e1inneach leis an meath seo a chasadh timpeall agus feabhas a chur ar st\u00e1das caomhnaithe na bportach ardaithe gn\u00edomhach, agus d\u00e1 bharr sin, in 2014, cuireadh \u20ac5.4 milli\u00fan de mhaoini\u00fa ar f\u00e1il faoi chl\u00e1r LIFE an EU (a thaca\u00edonn le caomhantas d\u00falra agus tionscadail ghn\u00edomha\u00edochta aer\u00e1ide ar fud an EU).<\/p>\n

Is \u00e9 an sprioc at\u00e1 leis an tionscadal portaigh ardaithe LIFE seo ar deireadh thiar n\u00e1 m\u00e9ad\u00fa \u00e9ifeacht\u00fail a chur ar an limist\u00e9ar do Phortaigh Ardaithe Gn\u00edomhacha agus don limist\u00e9ar n\u00e1isi\u00fanta gn\u00e1th\u00f3ige ar 12 cheann de na 53 SAC tr\u00ed r\u00e9imse de bheartais athch\u00f3irithe. T\u00e1 sc\u00f3ip an tionscadail ollmh\u00f3r. Bloc\u00e1ladh breis agus 200 km de dhraenacha doimhne a bh\u00ed bainteach le s\u00e1bh\u00e1il mh\u00f3na ar phortaigh arda agus r\u00e9itithe ag \u00fas\u00e1id beagnach 15,000 damba m\u00f3na agus n\u00edos m\u00f3 n\u00e1 500 damba plaisteach chun n\u00e1 leibh\u00e9il uisce a ard\u00fa agus na portaigh a fhliuchadh in athuair. N\u00edl sna feabhs\u00fach\u00e1in ar chomh\u00e9adain, inl\u00edonadh draenacha, f\u00e1il r\u00e9idh le fl\u00f3ra \u00e1irithe, feabhs\u00fach\u00e1in ar fh\u00e1l\u00fa agus si\u00falbheala\u00ed, pleananna d\u00f3ite\u00e1in agus sol\u00e1thar conl\u00e1iste ach cuid bheag den phlean athch\u00f3irithe ina ioml\u00e1ine.<\/p>\n

Aidhm mh\u00f3r den tionscadal ab ea t\u00e1bhacht na bportach a scaipeadh agus pobail a thabhairt ar bord chun iad a chur ar ais ina gceart. Agus go deimhin fuair na hoibreacha tionscadail maidir le cumars\u00e1id agus pobail, faoi sti\u00fair an Bhainisteora Feasachta Poibl\u00ed Ronan Casey<\/strong>, aitheantas cu\u00ed as \u00f3n gCoimisi\u00fan Eorpach le hainmni\u00fach\u00e1n don Ghradam Natura 2000<\/a> i nDeireadh F\u00f3mhair 2020. Bh\u00edomar ar cheann de na 27 craobhiomaitheoir idirn\u00e1isi\u00fanta do na gradaim n\u00e1d\u00fair iontacha sin.<\/p>\n

T\u00e1 conl\u00e1ist\u00ed poibl\u00ed den scoth, ag athcheangal pobail leis na portaigh ar ch\u00faiseanna difri\u00fala n\u00e1 mar a bh\u00ed san am at\u00e1 caite, le cur ar f\u00e1il ar SAC Phortach Cheathr\u00fa na gCapall (n\u00f3 \u2018Portach Beo na Gaillimhe<\/a>\u2019 mar a thugtar air) sa Chreag\u00e1n; ar SAC Phortach Chl\u00f3irthigh agus Phortach an Fh\u00e9ir Bh\u00e1in i gContae U\u00edbh Fhail\u00ed; SAC Phortach Cheathr\u00fa Bheith\u00ed, Co. Ros Com\u00e1in agus SAC Phortach Choillidh Chonnaidh, Co. an Chabh\u00e1in.<\/p>\n

Fiontar uaillmhianach, casta is ea athch\u00f3iri\u00fa na bportach ardaithe gn\u00edomhach, ag athchruth\u00fa na gcoinn\u00edollacha hidreola\u00edocha agus \u00e9iceola\u00edocha faoina n-athr\u00f3idh gn\u00e1th\u00f3ga f\u00edorsh\u00faiteacha caonaigh sfagnaim ina m\u00f3in nua.<\/p>\n

Cuirfidh na hoibreacha athch\u00f3irithe feabhas ar 3,000 ha, geall leis, de ghn\u00e1th\u00f3g portaigh ardaithe \u2013 achar at\u00e1 beagnach comhionann le 7,000 P\u00e1irc an Chr\u00f3caigh!<\/p>\n

\"Portach<\/a><\/p>\n

Le hais na n-idirghabh\u00e1lacha fisici\u00fala, dh\u00edrigh an plean ar chomhoibri\u00fa an phobail \u00e1iti\u00fail a dhaingni\u00fa agus tuiscint n\u00e1isi\u00fanta n\u00edos m\u00f3 a choth\u00fa faoin t\u00e1bhacht at\u00e1 le portaigh ardaithe na h\u00c9ireann agus le Gr\u00e9as\u00e1n Natura 2000 na hEorpa tr\u00ed r\u00e9imse de thionscadail for-rochtana agus feasachta poibl\u00ed.<\/p>\n

T\u00e1 seachthairbhe shuntasach shocheacnama\u00edoch ar f\u00e1il ag na pobail \u00e1iti\u00fala mar thoradh ar an tionscadal seo. T\u00e1 an luach taitneamhachta at\u00e1 i bhformh\u00f3r na l\u00e1ithre\u00e1n an-fhabhrach agus c\u00e9 nach n-\u00fas\u00e1idfear na portaigh mar bhreosla, f\u00f3s f\u00e9in beidh r\u00f3l l\u00e1rnach acu i gcro\u00ed na bpobal \u00e1iti\u00fail.<\/p>\n

Seo \u00ed an Fhoireann Tionscadail LIFE a bh\u00ed i bhfeidhm d\u2019fhormh\u00f3r an tionscadail:<\/p>\n